Betere toegang tot financiële steun voor circulaire projecten

Er is een nieuwe Europese publicatie over de transitie naar een circulaire economie. Dankzij FEAD vindt u hierbij een samenvatting van de publicatie met 5 problemen en 5 aanbevelingen voor de niet-financiële beleidsmakers. Het volledige rapport is op te vragen bij de federatie.

1. Europese doelstellingen voor afvalrecyclage

Probleem: de bestaande EU-doelstellingen inzake afvalrecyclage en het storten van afval dragen  bij tot de bevordering van materiaalrecyclage. Het gaat echterom geaggregeerde nationale streefcijfers die vaak onvoldoende stimulans bieden aan lokale overheden en afvalproducenten (bedrijven en eindverbruikers) om zich sterker in te zetten voor het bereiken van de streefcijfers en meer in het algemeen voor de bevordering van de circulaire economie.

Aanbeveling: overweeg om doelstellingen vast te leggen aan de hand van geschikte indicatoren en ontwikkel een cascadesysteem van nationale, regionale en sectorale doelstellingen. Waar verplichte doelstellingen politiek niet haalbaar zijn, moeten niet-bindende streefcijfers worden vastgelegd die als basis kunnen dienen voor vrijwillige overeenkomsten met de industrie en/of de opkomst van marktconforme nalevingsinstrumenten kunnen vergemakkelijken. Deze nieuwe doelstellingen moeten worden herzien in het licht van de bestaande verbintenissen en verplichtingen en moeten steeds ambitieuzer worden, niet alleen in hoeveelheden, maar ook in kwaliteit, bv. doelstellingen voor de kwaliteit van secundaire grondstoffen.

2. Instrumenten die prijssignalen geven

Probleem: er ontbreken instrumenten die aan de economische actoren duidelijke prijssignalen geven en die secundaire grondstoffen concurrerentiëler maken. Integendeel, er zijn nog steeds subsidies die het lineaire model belonen. Bovendien internaliseert de prijs van primaire materialen niet de bijbehorende negatieve milieu-effecten.

Aanbeveling: onderzoek waar Europa en de nationale lidstaten subsidies en prijssignalen voorzien voor de lineaire economie. Op basis hiervan kan een proces van herziening en afschaffing van lineaire economische subsidies op gang worden gebracht om gelijke concurrentievoorwaarden voor de circulaire economie te creëren. Ook fiscale stimuli voor een duurzaam beheer van materialen en producten met een circulair ontwerp, bijvoorbeeld via een verlaagd BTW-tarief, zijn te overwegen.

3. Uitgebreide producentenverantwoordelijkheid

Probleem: met uitzondering van enkele productcategorieën (verpakkingen, voertuigen, batterijen, elektrische en elektronische apparatuur) wordt het beginsel van de uitgebreide producentenverantwoordelijkheid (EPR) niet volledig toegepast om de circulaire economie te ondersteunen. De verantwoordelijkheid voor de inzameling en verwijdering van veel afgedankte producten en materialen ligt bij de overheid en niet bij de producenten, wat in strijd is met het beginsel dat de vervuiler betaalt.

Aanbeveling: breid het toepassingsgebied van de uitgebreide producentenverantwoordelijkheid uit tot andere producten en bouw zo fondsen op om de inzameling en recyclage van afval van deze producten te financieren. Onderzoek ook waar de bestaande EPR-systemen moeten worden gewijzigd om de productie van hoogwaardige secundaire materialen te bevorderen, bijvoorbeeld via gedifferentieerde vergoedingen. Belangrijker nog is dat gebruik wordt gemaakt van EPR-regelingen om innovatieve bedrijfsmodellen, die gericht zijn op een betere integratie van materiaalkringlopen, aan te moedigen.

4. Sorteren aan de bron

Probleem: in veel EU-landen wordt een aanzienlijk deel van de recycleerbare materialen nog steeds gestort of verbrand, omdat er geen adequate economische stimuli bestaan om ze aan de bron te scheiden en gescheiden in te zamelen. Zo gaan waardevolle hulpbronnen verloren.

Aanbeveling: leg ambitieuze Europese of nationale streefdata op voor de beëindiging van het storten van afval. Verminder het storten en verbranden van afval door de belastingen op deze activiteiten te verhogen en gebruik de inkomsten uit deze belastingen voor de ontwikkeling van systemen voor gescheiden inzameling en beheer van afval. Het is belangrijk dat de belastingen goed worden gekalibreerd en gepaard gaan met beleidsmaatregelen om de vraag naar gerecycleerde materialen te vergroten, zodat afval dat van stortplaatsen en verbrandingsinstallaties wordt afgeleid, wordt gerecycleerd en als secundaire grondstoffen wordt gebruikt.

5. Prestatiecriteria en benchmarks

Probleem: er ontbreken prestatiecriteria en benchmarks voor materialen en producten: veel producten zijn nog steeds ontworpen voor eenmalig gebruik, wegwerpbaar en niet-recycleerbaar en bevatten gevaarlijke stoffen, wat upcycling, hergebruik of recyclage in de weg staat. Veel van deze producten komen de Europese markten binnen zonder enige belemmering of prijsnadeel. Informatie over de circulaire aspecten van producten is niet beschikbaar voor downstreamklanten en consumenten.

Aanbeveling: ontwikkel benchmarks voor de circulaire aspecten van productprestaties, met inbegrip van benchmarks voor duurzaamheid, herstelbaarheid, recycleerbaarheid, minimale gerecycleerde inhoud en gehalte aan gevaarlijke stoffen, en pas deze benchmarks toe om ondermaats presterende producten van de Europese markt te weren (bv. via uitvoeringsmaatregelen van de richtlijn inzake ecodesign die zich uitstrekken tot niet-energiegerelateerde producten). Stimuleer ook de invoering van hoogwaardige producten door middel van fiscale en 'reputationele' stimuli (bv. verlaagd BTW-tarief, milieulabel, enz.). En maak ook de informatie over de circulaire aspecten van producten in transacties tussen bedrijven onderling en naar consumenten beschikbaar via productinformatie-eisen (bv. de productpaspoorten) of maak ze publiek toegankelijk.