De relevantie van bioplastics in een circulaire economie
Zijn bioplastics circulair en wat zijn de randvoorwaarden voor de inzet van bio-degradeerbare kunststoffen? Op deze vragen gaf Denuo antwoord tijdens het webinar ‘Biocoat’, georganiseerd door Sirris en Centexbel.
Onder de 130 deelnemers telden we veel producenten die experimenteren met bioplastics, maar ook stakeholders uit de kunststofwaardeketen en de voedingssector zoals Plastics Europe, Pack4Food en Flanders’Food vzw.
Naar aanleiding van de vragen die wij tijdens en na het webinar kregen, blijkt dat het voor producenten nog geen evidentie is om bij het ontwerp van een product ook reeds de afvalfase in rekening te brengen.
Tijdens het webinar waarschuwde Denuo voor het gebruik van de term "bioplastic" die vaak een misleidende boodschap aan de klant of consument geeft, die ervan uitgaat dat hij/zij een "eco"- of "bio"-product koopt dat volledig afbreekbaar is, wat niet altijd het geval is.
Bioplastics, ook wel kunststoffen van biologische oorsprong genoemd, worden gemaakt van hernieuwbare bronnen in plaats van fossiele brandstoffen, denk aan maïs of suikerbieten. Sommige van deze bioplastics zijn identiek aan fossiele kunststoffen, zoals bio-polyethyleen (PE) of bio-polypropyleen (PP), terwijl andere bioplastics bedoeld zijn om af te breken of te composteren. Biologisch afbreekbare kunststoffen kunnen echter ook van petrochemische oorsprong zijn. De term bioplastics is dus niet éénduidig en dekt meerdere soorten kunststoffen.
Hun aandeel in de totale productie van kunststoffen is momenteel nog beperkt (slechts 1 procent van de wereldproductie van kunststoffen). Volgens de European Plastic Association zou dit aandeel naar verwachting toenemen tot 30% tegen 2024. Volgens dezelfde bron zou de voornaamste toepassing van afbreekbare bioplastics verpakkingen zijn. Onze leden die huishoudelijk verpakkingsafval verwerken, merken dit vandaag al op.
Denuo toonde aan dat de inzet van biodegradeerbare of composteerbare kunststoffen zorgt voor een aantal valkuilen:
Biologisch afbreekbare kunststoffen zijn gemaakt om af te breken, het is logisch dat zij daardoor niet geschikt zijn voor mechanische recyclage. Eén van onze leden verwoordde het als volgt: "Wat we niet willen, zijn biologisch afbreekbare kunststoffen onder de kunststoffen die moeten worden gerecycleerd. Ze worden tijdens het verhittingsproces veel kleveriger dan 'normale' kunststoffen, waardoor de zeven van de machines geblokkeerd raken en ook de kwaliteit van het eindproduct vermindert."
Een cruciale vraag die we ons stellen is: In welke afvalbak horen biodegradeerbare of composteerbare kunststoffen thuis eens zij afval worden? Zij kunnen niet met het PMD ingezameld worden, gezien ze niet compatibel zijn met de traditionele kunststofverpakkingen, maar zij ‘vervuilen’ eveneens het GFT-afval. Composteerbare kunststoffen zijn over het algemeen niet gewild bij composteerinstallaties waar de maximale doorlooptijd drie weken is. Ze breken immers veel trager af en worden door composteerinstallaties uitgezeefd om daarna te worden verbrand. Als ze uiteindelijk toch composteren dragen ze niet bij tot de kwaliteit van de compost: ze scheiden alleen water en zuurstof af, maar geen mineralen of nitraten.
Het gebrek aan geharmoniseerde, duidelijke etikettering leidt bovendien tot misverstanden bij de consument en tot extra zwerfvuil. Biologisch afbreekbare of composteerbare kunststoffen zijn namelijk alleen afbreekbaar onder perfecte industriële omstandigheden, waar een hoge temperatuur wordt gecombineerd met een hoge vochtigheidsgraad en de aanwezigheid van zuurstof, omstandigheden die niet in een natuurlijke omgeving worden bereikt.
Biodegradeerbare kunststoffen blijven schadelijk voor het milieu zolang het degradatieproces niet voltrokken is en zijn dus zeker geen oplossing voor zwerfvuil.
Onze aanbevelingen:
Om de circulaire economie van kunststoffen en het milieu doeltreffend te beschermen dient voor bioplastics, waarvan de productie milieuvriendelijker is dan die van kunststoffen op basis van fossiele brandstoffen, ook het einde van hun levensduur op efficiënte wijze worden beheerd.
Ontwerp alle kunststofproducten volgens de principes van "design-for-recycling", wat betekent dat inzameling, sortering en recyclage van het materiaal mogelijk moeten zijn in een bestaande infrastructuur.
Beperk het gebruik van biologisch afbreekbare kunststoffen tot specifieke toepassingen waarbij hun afbreekbaarheid een pluspunt is, of tot mono-stromen die afzonderlijk kunnen worden ingezameld en verwerkt.
Gebruik bioplastics die kunnen worden gerecycleerd.