Energie als breekpunt voor circulariteit: zonder competitieve prijzen geen competitieve recyclage-industrie
De circulaire economie staat hoog op de Europese en Belgische agenda. Recyclage moet onze afhankelijkheid van primaire grondstoffen verminderen en tegelijk bijdragen aan klimaatdoelstellingen. Maar achter die ambitie groeit een fundamenteel probleem. De bedrijven die deze circulaire economie mogelijk maken, verliezen vandaag aan concurrentiekracht. De vraag dringt zich op: hoe bouwen we een circulaire economie als de industriële basis wegvalt?
Een sector onder druk door structurele kostenhandicaps
Het recente jaarverslag van de Nationale Bank legt de vinger op de wonde: de Belgische industrie staat onder druk door hoge energieprijzen, toenemende regelgeving en internationale concurrentie.
De recyclagesector voelt deze realiteit als geen ander. Processen zoals sorteren, shredderen, wassen en smelten zijn energie-intensief. Tegelijk moeten recyclagebedrijven concurreren met producenten van virgin materialen én met recyclagecapaciteit in andere landen waar energie goedkoper is of actief door de overheid wordt ondersteund.
Wanneer energieprijzen structureel hoger liggen dan bij concurrenten, ontstaat een fundamenteel onevenwicht. Gerecycleerde materialen worden duurder, investeringen komen onder druk te staan en capaciteit verdwijnt. De paradox is duidelijk: Europa wil meer recyclage, maar ondergraaft tegelijk de voorwaarden om die waar te maken.
Circulariteit vraagt een sterke industrie
Recyclage is geen nicheactiviteit, maar een strategische pijler van de economie. Ze verlaagt CO₂-uitstoot, versterkt de bevoorradingszekerheid en creëert lokale economische waarde. Maar die rol kan alleen worden vervuld als bedrijven economisch competitief blijven.
Afval is daarbij geen reststroom, maar een grondstof. Europa zet vandaag sterk in op “Made in Europe”, maar dat verhaal is onvolledig zonder “Made with European materials”. De grondstoffen van morgen liggen immers in onze eigen afvalstromen. Als we die hier niet meer kunnen verwerken, geven we niet alleen economische waarde uit handen, maar ook onze strategische autonomie.
Als we willen vermijden dat de recyclagesector verder terrein verliest, zijn gerichte en structurele maatregelen noodzakelijk. Niet op lange termijn, maar nu. Vanuit die urgentie schuift Denuo een aantal duidelijke beleidsprioriteiten naar voren die het concurrentievermogen van de sector opnieuw moeten versterken.
1. Zorg voor competitieve en voorspelbare energieprijzen
De eerste prioriteit is duidelijk: energieprijzen moeten opnieuw competitief worden. Vandaag vormen ze de grootste structurele handicap voor de recyclagesector.
Denuo pleit voor concrete maatregelen. Denk aan het plafonneren van transmissie- en distributienettarieven, ook voor kmo’s en bedrijven in industriële ketens. Daarnaast moeten accijnzen omlaag tot het Europees minimum.
Zonder deze ingrepen blijft recyclage structureel duurder dan de productie van virgin materialen.
2. Haal beleidskosten uit de energiefactuur
De elektriciteitsfactuur wordt vandaag gebruikt om allerlei beleidsmaatregelen te financieren. Dat maakt energie onnodig duur voor bedrijven die net bijdragen aan de klimaattransitie.
Denuo vraagt daarom om deze kosten via algemene middelen te financieren. De energiefactuur moet de werkelijke energiekost weerspiegelen, niet fungeren als beleidsinstrument.
Dit is een cruciale stap om de structurele kostenhandicap weg te werken.
3. Creëer een gelijk speelveld met internationale concurrenten
De recyclagesector opereert in een globale markt. Vandaag moeten Belgische bedrijven concurreren met importstromen van recyclaat uit goedkopere regio’s en met producenten van virgin materialen die vaak lagere kosten hebben of steun genieten.
Denuo vraagt strengere controles op import en een beleid dat lokale, circulaire materialen erkent als strategische grondstoffen voor Europa.
Zonder een eerlijk speelveld verliest Europa niet alleen industrie, maar ook controle over zijn grondstoffen.
4. Zorg voor stabiliteit en investeringszekerheid
Tot slot is er nood aan een stabiel en coherent regelgevend kader. Continue wijzigingen en bijkomende nationale interpretaties zorgen voor onzekerheid en remmen investeringen af.
De recyclagesector heeft nood aan duidelijke, voorspelbare regels die bedrijven toelaten om op lange termijn te investeren in capaciteit en innovatie.
Van analyse naar actie
De analyse van de Nationale Bank is geen academische oefening, maar een duidelijke wake-upcall. Industriële competitiviteit en klimaat- en circulariteitsdoelstellingen kunnen niet los van elkaar worden bekeken. Wie inzet op circulariteit, moet ook zorgen voor een industrie die die ambitie kan dragen.
Een coherent circulair beleid vraagt dus evenzeer een sterk industrieel en energiebeleid dat rekening houdt met de realiteit van energie-intensieve sectoren zoals de afval- en recyclagesector. Initiatieven zoals Alden-Biesen toonden dat die bewustwording groeit, maar het gebrek aan concrete opvolging op Europees niveau maakt duidelijk dat we er nog lang niet zijn.
De richting is gekend. Nu is het aan beleidsmakers om die ook te vertalen in daadkrachtige keuzes.