MATIS: parlementaire vraag Hans Vanhoof verduidelijkt adoptie MATIS
Vlaams Parlementslid Hans Vanhoof stelde een interessante parlementaire vraag over onder meer de uitrol en adoptie van MATIS.
Zo vroeg hij hoe de minister het gebruik van MATIS evalueert en in welke mate dit nu effectief heeft geleid tot betere handhaving en beleidsondersteuning, alsook of er nu effectief een vermindering is van de administratieve last voor bedrijven.
Ook werd gevraagd of de bij de OVAM geregistreerde bedrijven die MATIS-aangiftes indienen, deze ook effectief indienen op vandaag, en zoniet welk percentage er geen aangiftes ingeeft.
Het antwoord van de Minister geeft een goed overzicht van waar we vandaag staan. U kan de volledige vraag en het antwoord hieronder consulteren :
- Parlementaire vraag Hans Vanhoof MATIS 4 mei 2006 | Denuo
- Antwoord Parlementaire vraag Hans Vanhoof MATIS | Denuo
Uit het antwoord van de Minister leren we het volgende met betrekking tot de uitrol van MATIS:
Bij de opstart van MATIS in de loop van 2022 werd ingeschat dat de uitrol zou duren tot in 2025. In 2025 werden de laatste aspecten van MATIS in de wetgeving verankerd, nl. het vastleggen van de uitwisselingssjablonen. MATIS werd opgezet in overleg met de betrokken federaties. In eerste instantie werd MATIS ingevoerd op basis van overleg en vrijwilligheid. Dat heeft gezorgd voor het nodige draagvlak. Pas nadien werd MATIS volledig wettelijk verankerd. Dat heeft tot gevolg dat tot nu toe niet bestraffend is opgetreden tegen ondernemingen die verzaakt hebben aan hun meldingsplicht. Uit de statistieken die op basis van MATIS-gegevens berekend worden, en de vergelijking met eerdere statistieken blijkt dat er een goede acceptatie bij de betrokken bedrijven is en dat de hoeveelheden afval en materialen die in MATIS geïnventariseerd zijn, vrij volledig zijn. Ik neem dus aan dat de bedrijven die (nog) niet melden in MATIS, vooral kleinere bedrijven zijn die in mindere mate bijdragen tot het globale beeld voor heel Vlaanderen. Rekening houdend met de initiële projectplanning en doelstellingen evalueer ik het project waarmee MATIS werd ingevoerd als positief.
Ook met betrekking tot handhaving krijgen we een goed zicht op hoe men in de praktijk omgaat met MATIS-data :
MATIS-gegevens zijn op verschillende manieren ter beschikking gesteld van de Afdeling Handhaving van het Departement Omgeving.
- Via rapporten krijgen toezichthouders zelf inzage in de gemelde gegevens door en over organisaties. De toezichthouders kunnen hierdoor hun controles beter voorbereiden.
- Via datavragen aan OVAM worden MATIS-gegevens over specifieke cases samengebracht en beschikbaar gemaakt.
- Daarnaast werden MATIS-gegevens ook overgemaakt in het kader van onderzoeken door de Afdeling Handhaving, de politie en het gerecht. De meerwaarde van de MATIS-gegevens schuilt vooral in het feit dat de verschillende betrokken partijen bij afvalbewegingen hierover melden in MATIS. Via de meldingen van verwerkers over ontvangen afval kan men bijvoorbeeld inzamelaars op het spoor komen die proberen onder de radar te blijven.
Uit de cijfers blijkt dat nog veel IHM'ers niet melden, maar dit is mogelijks een vertekend beeld, omdat er nog veel slapende registraties zijn. Zo lezen we:
Bij de stapsgewijze opstart van MATIS in 2023 deed ongeveer 24% van de geregistreerde inzamelaars, afvalstoffenhandelaars of -makelaars (IHM) melding. In de meldingen over 2024 evolueerde dit naar ca. 58% van de ondernemingen. Voor 2025 melden voorlopig ongeveer 50% van de ondernemingen. Voor de vergunde afvalverwerkers geldt een gelijkaardige tendens: in 2023 meldde ongeveer 39%, in 2024 ongeveer 58% en in 2025 meldde ongeveer 54% van de vestigingen.
De inspanningen voor het vervolledigen van de gegevens voor 2025 zijn wel nog lopende. Het aantal respondenten voor het jaar 2025 zal dus nog stijgen waardoor het aandeel respondenten nog zal stijgen.
Naar de toekomst toe is het de bedoeling om automatisch te handhaven inzake niet-meldingen in MATIS. De OVAM wil namelijk één en ander automatiseren. Voorlopig werkt men nog met steekproeven:
Sinds het “Ministerieel besluit tot vaststelling van de standaardprocedures met betrekking tot vorm en inhoud van de meldingen in het materialeninformatie-systeem, met inbegrip van technische specificaties voor het elektronisch bezorgen van de meldingen” op 1 juli 2025 in werking is getreden, kan OVAM bij het niet voldoen aan de meldingsplicht in MATIS aanmaningen en verslagen van vaststelling opstellen.
Voorafgaande aan de eerste handhavingscampagne (zie verder) contacteerde OVAM alle organisaties met een verplichte aangifte in MATIS via mail en/of brief. Ook werd in MATIS een automatische validatie opgezet om bedrijven te herinneren aan ontbrekende aangiften.
In de periode februari-april is een eerste handhavingscampagne uitgevoerd waarin een beperkte willekeurige selectie van bedrijven die niet meldden in het derde kwartaal van 2025 een verslag van vaststelling ontvingen. Het is de bedoeling om op basis van deze eerste campagne de mogelijkheid te onderzoeken om de handhaving verder te automatiseren zodat in de toekomst de grootte van de handhavingscampagnes verder uitgebreid kan worden. Tot de automatisering een feit is, zal gewerkt worden met steekproeven om de sector verder te sensibiliseren. De steekproeven zullen enerzijds bestaan uit recidivisten en anderzijds uit een aantal nieuwe non-respondenten.